- OpenAI nufuzli Institute for Advanced Study (IAS) va yetakchi olimlar bilan hamkorlikda Matematika va Sun’iy intellekt bo‘yicha maslahat guruhini rasman tashkil etdi.
- Kompaniyaning yangi mantiqiy xulosalash modellari matematika va nazariy fizikada 100 dan ortiq yechilmagan ochiq gipotezalar uchun dastlabki isbot yo‘nalishlarini taklif qildi.
- Kengashning asosiy maqsadi — sun’iy intellekt xulosalarini formal matematik tillar (Lean 4) vositasida tekshirish va ilmiy gallyutsinatsiyalarning oldini olish.
Nima bo‘ldi?
OpenAI 2026-yil 21-sentabr kuni fan olamidagi eng yirik tashabbuslardan birini e’lon qildi: kompaniya nufuzli Prinston Institute for Advanced Study (IAS) hamda Garvard va Kembrij universitetlarining yetakchi olimlari, jumladan Filds medali sovrindorlari ishtirokida Matematika va Sun’iy intellekt bo‘yicha maslahat guruhini (Advisory Group on Mathematics and AI) tuzdi. Mazkur guruh OpenAI'ning yangi mantiqiy xulosalash tizimlari tomonidan ilgari surilgan 100 dan ortiq ochiq ilmiy muammolarning yechimlarini auditdan o‘tkazadi.
Nega muhim?
Sun’iy intellekt ilgari matn yoki tasvir generatsiyasida kuchli bo‘lgan bo‘lsa, endi u insoniyat bilimi yetmagan fundamental abstrakt mantiq va nazariy tenglamalarni yechish bosqichiga qadam qo‘ymoqda. Biroq generativ modellarning 'ishonch bilan yolg‘on gapirish' (hallucination) xususiyati fan uchun o‘ta xavflidir. Maslahat guruhi Lean 4 kabi formal interfeyslar orqali xulosalarning mutlaq to‘g‘riligini tekshiradigan tizimlarni ishlab chiqishga boshchilik qiladi.
- Lean 4 integratsiyasi: Sun’iy intellekt isbotlarini kompyuter tekshiruvidan o‘tuvchi qat’iy sintaksisga aylantirish.
- Navier-Stokes va kombinatorika: Gidrodinamika va ehtimollar nazariyasidagi murakkab chegaralarni tahlil qilish.
- Sanoat hisob-kitoblari aniqligi: Aviatsiya, mikrosxemalar loyihalash va yangi materiallar sintezida xatolar darajasini nolga tushirish.
- Murakkab mantiqiy audit: Moliyaviy modellar va xatarlarni baholashda yangi avlod tekshiruv algoritmlari.
O‘zbekiston Fanlar akademiyasi Matematika instituti va mahalliy universitetlar uchun ushbu tashabbus yosh olimlarning sun’iy intellekt yordamida fundamental ilmiy maqolalar yozishi va xalqaro jurnallarda teng huquqli kashfiyotlar e’lon qilishi uchun yangi maydon ochadi.
- Murakkab hisob-kitoblarda formal tekshiruvni yo‘lga qo‘ying: Sun’iy intellekt bergan moliyaviy yoki texnik formulalarni qat’iy dasturiy qoidalar bilan tekshirmasdan ishlab chiqarishga kiritmang.
- Reasoning modellari imkoniyatini o‘rganing: GPT-o1/o3 va shunga o‘xshash mantiqiy modellar oddiy chatbotlardan farqli ravishda murakkab algoritmlarni bosqichma-bosqich yechishga qodir.