O‘zbekistonda AI Imkoniyatlari, Qonunchilik va Soliq Imtiyozlari
O‘zbekiston sun’iy intellekt texnologiyalarini rivojlantirish va biznesga joriy etish uchun mintaqadagi eng qulay huquqiy va soliq muhitini yaratmoqda. Ushbu sahifada davlat strategiyasi, IT Park imtiyozlari, maxsus sinov qumdonlari (Sandbox) hamda startaplar uchun grantlar jamlangan.
1. Davlat Strategiyasi va Huquqiy Asoslar
Prezidentning PQ-358-son qarori (2024-yil 14-oktabr)
Ushbu tarixiy qaror bilan «Sun’iy intellekt texnologiyalarini 2030-yilga qadar rivojlantirish strategiyasi» va uni amalga oshirish bo‘yicha "Yo‘l xaritasi" tasdiqlandi. Hujjat O‘zbekistonni mintaqaviy AI yetakchisiga aylantirishning huquqiy poydevori bo‘lib xizmat qiladi.
Asosiy ustuvor vazifalar:
- Sog‘liqni saqlash, qishloq xo‘jaligi, bank-moliya, energetika va bojxona sohalarida AI yechimlarini keng tatbiq etish;
- Davlat boshqaruvida ma’lumotlarga asoslangan ("Data-driven") qarorlar qabul qilish tizimini yo‘lga qo‘yish;
- O‘zbek tili uchun katta hajmdagi milliy matn va audio korpuslarini shakllantirish (davlat tili uchun LLM va ovozli modellar).
2. Biznes va Startaplar Uchun Soliq Imtiyozlari
O‘zbekistonda sun’iy intellekt, data science va dasturiy ta’minot bilan shug‘ullanuvchi kompaniyalar IT Park rezidenti maqomini olish orqali qator mislsiz soliq preferensiyalariga ega bo‘ladilar:
Korporativ Daromad Solig‘i
Standart 15% stavka o‘rniga IT Park rezidenti bo‘lgan AI kompaniyalar 0% stavkada soliq to‘laydilar.
Qo‘shilgan Qiymat Solig‘i (QQS)
Xizmatlar va dasturiy ta’minot eksporti uchun 12% QQS to‘liq bekor qilinadi.
Xodimlar Daromad Solig‘i
AI muhandislari va xodimlarning ish haqi bo‘yicha jismoniy shaxslar daromad solig‘i 12% dan 7.5% ga pasaytirilgan.
Server va GPU Uskunalari
AI hisoblash uskunalari, serverlar va GPU kartalarini import qilishda bojxona to‘lovlaridan to‘liq ozod etish imtiyozi.
3. AI Maxsus Huquqiy Qumdoni (Regulatory Sandbox)
«Regulatory Sandbox» — bu sun’iy intellekt asosida yangi mahsulot va xizmat yaratayotgan kompaniyalar uchun standart byurokratik cheklovlarsiz, sinov tariqasida ishlash huquqini beruvchi maxsus huquqiy rejimdir.
🎯 Qanday loyihalar uchun?
Tibbiyot diagnostikasi algoritmlari, bank va fintexdagi avtomatik skoring tizimlari, avtonom transport va dronlar, qishloq xo‘jaligida aqlli monitoring tizimlari.
⚡ Asosiy afzalligi:
1 yilgacha bo‘lgan muddatda amaldagi qonunchilikda hali litsenziyalash mexanizmi yo‘q innovatsion xizmatlarni davlat nazorati ostida qonuniy sinovdan o‘tkazish imkoni.
4. Davlat Hisoblash Quvvati va GPU Grantlari
Rivojlangan AI modellarini yaratishda eng katta to‘siq bu yuqori unumli hisoblash quvvati (GPU) narxining qimmatligidir. O‘zbekiston hukumati bu masalani tizimli hal qilmoqda:
- Milliy Superkompyuter Klasteri: Toshkentda NVIDIA zamonaviy arxitekturasi asosida davlat hisoblash klasteri tashkil etilgan bo‘lib, u ilmiy tadqiqotlar va startaplar uchun ochiq;
- Startaplar uchun GPU soatlari: IT Park va Raqamli Texnologiyalar Vazirligi tanlovdan o‘tgan loyihalarga o‘z modellarini o‘qitish (training) uchun bepul server quvvatlari ajratadi;
- Ochiq Ma’lumotlar Portali:
data.egov.uzorqali davlat idoralarining mashina o‘qiy oladigan (machine-readable) ma’lumotlar bazasi AI ishlab chiquvchilari uchun taqdim etilmoqda.
5. Xavfsizlik, Shaxsiy Ma’lumotlar va AI Etikasi
O‘zbekistonda sun’iy intellekt joriy qilishda «Shaxsiy ma’lumotlar to‘g‘risida»gi Qonun talablariga va tasdiqlangan milliy AI Etika kodeksiga rioya qilish majburiydir:
O‘zbekiston fuqarolarining shaxsiy ma’lumotlari (F.I.Sh, telefon, pasport, biometrika) O‘zbekiston hududidagi serverlarda saqlanishi shart.
Fuqarolarga xizmat ko‘rsatishda (kredit, ishga qabul qilish) AI qabul qilgan qarorlar sababi tushuntirilishi (explainable AI) talab etiladi.
AI modellarini o‘qitishda mualliflik huquqi bilan himoyalangan intellektual mulkdan qonuniy va ruxsat etilgan asosda foydalanish me’yorlari.