- 23-sentabrda Fransiya chaqirgan BMT Xavfsizlik Kengashi majlisida OpenAI va Anthropic rahbarlari — odatda raqib bo'lgan ikki kompaniya — birgalikda xalqaro AI tartibga solishni talab qildi.
- Altman qobiliyatlarni o'lchash, xavflarni baholash va muvaffaqiyatsizliklardan tezda o'rganish uchun xalqaro standartlar taklif qildi; Amodei esa aniq uch bandli reja — jumladan, AI yordamida biologik qurol ishlab chiqarishga global taqiq — bilan chiqdi.
- AQSh vakili Maykl Kratsios xalqaro tashkilotlarning markazlashgan nazorat o'rnatish urinishlarini "to'liq rad etamiz" deb bildirdi; majlisdan keyin rasmiy kelishuv kutilmagan edi.
VOQEA: 23-sentabr, 2026 · MANBA: 23-sentabr, 2026 · AINOMA: 25-sentabr, 2026
Nyu-Yorkda BMT Bosh Assambleyasining 81-sessiyasi doirasida, Fransiya tashabbusi bilan chaqirilgan BMT Xavfsizlik Kengashi majlisida OpenAI rahbari Sam Altman va Anthropic rahbari Dario Amodei — bir-biriga raqib ikki kompaniya rahbari — alohida-alohida sun'iy intellektni xalqaro darajada tartibga solish zarurligi haqida aniq takliflar bilan chiqdi.
Muallif: AiNoma Tahririyati · Yangilangan: 25-sentabr, 2026 · 4 daqiqalik mutolaa
Qisqacha mazmuni (Executive Summary)
- 23-sentabrda Fransiya chaqirgan BMT Xavfsizlik Kengashi majlisida OpenAI va Anthropic rahbarlari — odatda raqib bo'lgan ikki kompaniya — birgalikda xalqaro AI tartibga solishni talab qildi.
- Altman qobiliyatlarni o'lchash, xavflarni baholash va muvaffaqiyatsizliklardan tezda o'rganish uchun xalqaro standartlar taklif qildi; Amodei esa aniq uch bandli reja — jumladan, AI yordamida biologik qurol ishlab chiqarishga global taqiq — bilan chiqdi.
- AQSh vakili Maykl Kratsios xalqaro tashkilotlarning markazlashgan nazorat o'rnatish urinishlarini "to'liq rad etamiz" deb bildirdi; majlisdan keyin rasmiy kelishuv kutilmagan edi.
Nima bo'ldi?
BMT Bosh Assambleyasining 81-sessiyasi davomida Fransiya sun'iy intellekt bo'yicha alohida BMT Xavfsizlik Kengashi majlisini chaqirdi. Odatda bir-biriga raqib bo'lgan OpenAI va Anthropic rahbarlari bu safar bir platformada, deyarli bir xil xavotir bilan chiqishi o'zi voqea sifatida e'tiborga molik.
Altman xalqaro standartlar zarurligini ta'kidladi: "qobiliyatlarni o'lchash, xavflarni baholash, himoya choralari yetarli ekanligini aniqlash" uchun umumiy mezonlar, shuningdek dunyo "falokatga aylanishidan oldin muvaffaqiyatsizliklardan o'rganishi" uchun tezkor hisobot berish mexanizmlari kerakligini aytdi. U qarorlarning "xalqqa hisobdor hukumatlar" tomonidan qabul qilinishini yoqlab chiqdi.
Amodei esa aniqroq, uch bandli reja taklif qildi: (1) AI yordamida biologik qurol ishlab chiqarishga global taqiq, (2) davlatlarning o'z majburiyatlariga rioya qilishini tekshiruvchi xalqaro nazorat tizimlari, (3) xavfsizlik hodisalari haqida umumiy xabar berish standartlari. U buni "bugungi kunda dunyo oldida turgan eng muhim global xavfsizlik masalasi" deb atadi.
AQSh vakili Maykl Kratsios, aksincha, qat'iy rad javobi berdi: "Biz xalqaro tashkilotlarning AI ustidan markazlashgan nazorat va global boshqaruv o'rnatish urinishlarini to'liq rad etamiz." Fransiya va Buyuk Britaniya vakillari xalqaro asoslarni qo'llab-quvvatladi. Majlisdan rasmiy, majburiy kelishuv kutilmagan edi — uni tashkilotchilar "muhokamani boshlab berish" imkoniyati deb atadi.
Nega bu muhim? (Texnik va Biznes nuqtai nazaridan)
Bu — AI kompaniyalari rahbarlarining o'zlari o'z mahsulotlarini xalqaro tartibga solishni ochiq so'ragan noyob holat, va Amodei taklifi ("biologik qurolga taqiq") boshqa mavhum chaqiriqlardan farqli o'laroq, aniq va tor doiraga ega. Shunga qaramay, AQSh ma'muriyatining qarshi pozitsiyasi va AQSh-Xitoy texnologik raqobati sabab, yaqin kelajakda bunday tartibga solishning haqiqiy, majburiy shaklda amalga oshishi ehtimoli past.
👤 Mutaxassislar uchun
- Amodei taklifidagi "umumiy baholash tizimlari va xavfsizlik hodisalari haqida xabar berish standartlari" — texnik jihatdan eng amalga oshirilishi mumkin bo'lgan qism, chunki u kompaniyalar o'rtasidagi ixtiyoriy kelishuvga o'xshaydi, davlatlar ratifikatsiyasini talab qilmaydi.
- Kengashda rasmiy, majburiy hujjat qabul qilinmagani — bu masalada xalqaro huquqiy mexanizm hali yo'qligini ko'rsatadi.
🏢 Biznes uchun
- Xalqaro, majburiy AI tartibga solish tez orada kelishi dargumon — kompaniyalar hozircha asosan milliy (AQSh, EU va boshqa) qoidalarga moslashishni davom ettirishi kerak.
- AI xavfsizligi mavzusi endi faqat texnik emas, yuqori siyosiy darajaga chiqdi — bu uzoq muddatli strategik rejalashtirish uchun signal.
Bu O'zbekiston uchun nimani anglatadi?
O'zbekiston kabi AI'ni tez sur'atlarda joriy etayotgan mamlakatlar uchun bu munozara shuni ko'rsatadi: yagona, umumjahon AI qoidalari yaqin yillarda paydo bo'lishi dargumon. Milliy sun‘iy intellekt siyosatini (jumladan, gov.uz'dagi sun'iy intellekt yo'nalishini) ishlab chiqishda faqat bitta xalqaro standartga tayanib qolmaslik, balki yetakchi kompaniyalar va mintaqaviy hamkorlar bilan alohida-alohida muvofiqlashtirish real yondashuv bo'lishi mumkin.
🎯 Endi nima qilish kerak? (Siz uchun amaliy qadamlar)
1. Agar kompaniyangiz xalqaro sun‘iy intellekt vositalaridan foydalansa, faqat bitta yurisdiksiya qoidalariga tayanmang — turli mintaqaviy qoidalarni kuzatib boring.
2. AI xavfsizligi bo'yicha bu kabi yuqori darajadagi munozaralarni kuzatib borish — kelajakda mahalliy tartibga solishga ta'sir qilishi mumkin.
Manbalar: CNN · CNBC · Al Jazeera