- AQSH maktablari o‘quvchilarga sun’iy intellektdan foydalanishni taqiqlash o‘rniga, uning xatolarini aniqlash va ma’lumotlarni faktchek qilishni o‘rgatishga o‘tdi.
- Treninglarda SI modellariga oddiy dunyo xaritasini chizish topshirilganda, ko‘plab davlatlar nomlari xato yoki chalkash yozilgani o‘quvchilarga ko‘rgazmali saboq bo‘ldi.
- YUNESKO tavsiyalariga ko‘ra, sun’iy intellekt bolalarning mustaqil fikrlash qobiliyatini susaytirmasligi uchun maktablarda tanqidiy fikrlash darslari kengaytirilmoqda.
Generativ sun’iy intellekt ta’lim tizimiga shiddat bilan kirib kelishi ortidan ko‘plab mamlakatlar dastlab taqiqlash yo‘lini tanlagan edi. Biroq AQSH maktablarida o‘tkazilgan yangi tajribalar taqiqlar samarasiz ekanini ko‘rsatdi. Bugungi kunda amerikalik pedagoglar o‘quvchilarga sun’iy intellektni cheklash o‘rniga, uning xatolarini fosh qilish va axborotni mustaqil tekshirish (faktcheking) ko‘nikmalarini singdirmoqda.
Ko‘rgazmali saboq: neyrotarmoq xatolari bilan ishlash
Janubiy Karolina shtatidagi maktablarda o‘tkazilgan tajribalardan birida sun’iy intellektga oddiy topshiriq berildi: dunyo xaritasining sxemasini chizish. Katta ekranda paydo bo‘lgan xaritada Mali davlati «Mail», Misr esa «Sopth» deb noto‘g‘ri yozilgani, Liviya o‘rnida shunchaki «Afrika» degan chalkash yozuv paydo bo‘lgani o‘quvchilarda katta qiziqish uyg‘otdi.
Ushbu ko‘rgazmali mashg‘ulot bolalarga sun’iy intellekt qanchalik ishonchli va jozibali ko‘rinmasin, u jiddiy mantiqiy xatolar va gallyutsinatsiyalarga yo‘l qo‘yishi mumkinligini amalda isbotladi. O‘quvchilar chatbot bergan har bir javobni birlamchi ensiklopediya va nufuzli manbalar orqali solishtirishni o‘rgandi.
YUNESKO tavsiyalari va tanqidiy fikrlash
YUNESKO va xalqaro ta’lim ekspertlari sun’iy intellektdan foydalanishda uchta asosiy tamoyilga amal qilishni tavsiya qilmoqda:
- Tayyor javoblarni ko‘chirib olmaslik: Neyrotarmoq bergan javob yakuniy haqiqat emas, balki shunchaki boshlang‘ich qoralama hisoblanadi;
- Manbalarni tekshirish madaniyati: Bolalarga AI keltirgan raqamlar, sanalar va iqtiboslarning asl manbasini qidirib topish o‘rgatilishi lozim;
- Mustaqil tahlilni saqlash: Esse va insholarda shaxsiy fikr, shaxsiy tajriba va individual mulohazalar ustuvor bo‘lishi shart.
AQSH tajribasi shuni ko‘rsatmoqdaki, zamonaviy avlodni sun’iy intellektdan to‘sib qo‘yish emas, balki uni tushunadigan, kamchiliklarini ko‘ra oladigan va vosita sifatida to‘g‘ri boshqara oladigan ongli foydalanuvchi qilib tarbiyalash eng to‘g‘ri yo‘ldir.